Islahın Zamanı ve Şekli

Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekillerince ve davalı … Akaryakıt Gıda Nakliyat İnşaat Turizm Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi vekilince temyiz edilmiş, incelemenin duruşmalı olarak yapılması temyiz eden  davalı … Akaryakıt Gıda Nakliyat İnşaat Turizm Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi  vekili tarafından istenilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 03.02.2026 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.

Belli edilen günde gelen davacı Termopet Akaryakıt Nak. ve Tic. Ltd. Şti. vekili Av. K.D. ile davalı … Akaryakıt Gıda Nak. İnş. Tur. Tic. ve San. Ltd. Şti. vekili Av. Ö.B.i’nin sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı şirketin bayisi olan dava dışı H. Tarım Gıda Nakliye Akaryakıt Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin davacıdan aldığı akaryakıt karşılığında keşidecisi S.S. ….. nolu Taşıyıcılar Kooperatifi olan ve H. Ltd. Şti. lehine düzenlenen 200.000,00 TL bedelli senedi ciro yolu ile davacıya verdiğini, söz konusu senedin Yenişehir İcra Müdürlüğünün 2016/650 sayılı dosyası ile icra takibine konu edilerek kooperatifin bir kısım istihkakları üzerine haciz konulduğunu, Anadolu Cam Sanayi A.Ş.’ye haciz ihbarnamesi tebliğine verilen cevapta Bursa 8. İcra Müdürlüğünün 2016/7234 Esas sayılı dosyasından haciz tatbiki nedeniyle alacağın bu dosyaya yatırıldığı ve başka alacak kalmadığının bildirildiğini, Bursa 8. İcra Müdürlüğünün 2016/7234 sayılı dosyası ile başlatılan icra takibinin dayanağı bono ve alacağın, muvazaalı olduğunu, davalı borçlunun davalı 3. kişiden bu kadar yüklü miktarda akaryakıt almasının hayatın akışına uygun olmadığını, mal kaçırma kasdı olduğunu bildirerek, işlemin hükümsüzlüğünün tespitine, olmadığı taktirde İİK’nın 277. maddesine göre tasarrufun iptaline karar verilmesini talep etmiş, 07.06.2019 tarihli ıslah dilekçesi ile davacının alacaklı olduğu Yenişehir İcra Müdürlüğünün 2016/626 sayılı dosyasını da ıslah yoluyla davaya dahil ettiklerini, Yenişehir İcra Müdürlüğünün 2016/650 Esas sayılı dosyası yanında Yenişehir İcra Müdürlüğünün 2016/626 sayılı dosyadaki alacaklarını da temin edecek şekilde ıslah ettiklerini, davalı … Şirketinin bonoyu takibe koyarak kısmen tahsil ettiğinden davalarının İİK’nın 282/2. maddesi gereğince elden çıkartılan değer nispetinde nakden tazmine dönüşeceğini belirterek, Bursa 8. İcra Dairesinin 2016/7234 Esas sayılı takip dosyasından 18.07.2016  tarihinde yapılan 623.122,81 TL tahsilatın temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte … Akaryakıt Gıda Nak. İnş. Tur. Tic. Ltd. Şti.’den alınarak davacıya verilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı … Akaryakıt Gıda Nakliyat İnşaat Turizm Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesi ile; davanın ticari dava niteliğinde olduğunu ve ticaret mahkemelerinin görevli olduğunu, takip konusu bononun davalı şirket ile davalı borçlu kooperatif arasında imzalanan sözleşme sebebi ile verildiğini, muvazaa iddiasının doğru olmadığını bildirerek, davanın reddine karar verilmesini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama neticesinde; davanın Yenişehir İcra Müdürlüğünün 2016/650 Esas sayılı dosyası ile ilgili olarak kabulüne, davalılar arasında bono düzenlenmesine ilişkin tasarrufun iptaline, Yenişehir İcra Müdürlüğünün 2016/650 Esas sayılı dosyasından olan alacak miktarı ile sınırlı olarak, Bursa 8. İcra Müdürlüğünün 2016/7234 Esas sayılı dosyasının 18.07.2016 tarihinde yapılan 623.122,81 TL tahsilatla sınırlı olarak davalı … Akaryakıt Gıda Nakliyat İnşaat Turizm Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti.’nden alınarak davacıya verilmesine, ıslah yoluyla talep edilen Yenişehir İcra Müdürlüğünün 2016/626 sayılı dosyası ile ilgili olarak talebin reddine karar verilmiş, karar davacı vekili ve davalı … Akaryakıt Gıda Nakliyat İnşaat Turizm Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. vekili tarafından istinaf edilmiş, Bursa Bölge Adliye Mahkemesince istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiş, karar ilamı davacı vekili ve … Akaryakıt Gıda Nakliyat İnşaat Turizm Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, davalılar arasında ki icra takibinin muvazaalı olması sebebi ile iptali isteminden ibarettir.

Islah kurumu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 176’ncı ve devamı maddelerinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Islah, davacı veya davalının, iddianın ve savunmanın değiştirilmesi yasağı kapsamındaki usul işlemlerini, karşı tarafın iznine ve hâkimin onayına bağlı olmaksızın belli kurallar çerçevesinde bir defaya mahsus olmak üzere düzeltmesini sağlayan bir usul hukuku kurumudur.

Islahın zamanı ve şekli, HMK’nin 177. maddesinde düzenlenmiştir. HMK’nin 177/1. maddesinde “Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir.” hükmü yer almakta ise de 7251 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 18. maddesi ile açıklayıcı bir düzenleme getirilmiştir. Buna göre; birinci fıkradan sonra gelmek üzere ikinci fıkra olarak “Yargıtayın bozma kararından veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinde, ilk derece mahkemesinin tahkikata ilişkin bir işlem yapması hâlinde tahkikat sona erinceye kadar da ıslah yapılabilir. Ancak bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durum ortadan kaldırılamaz.” hükmü getirilmiştir. Böylelikle kanunda öngörülen şartları sağladığı takdirde Yargıtay bozma kararından sonra ıslah yapılabilmesi mümkün kılınmıştır.

Islahın konusu, tarafların yaptıkları kendi usul işlemleridir. Taraflar ıslahla, dilekçelerinde belirtilen vakıaları, dava konusunu, talep sonucunu değiştirebilecekleri gibi, yeni bir vakıa da ileri sürebilirler. HMK’nın 177. maddesine göre ıslah tahkikatın sona ermesine kadar, sözlü veya yazılı olarak yapılabilir.

Davadaki talep kısmının değiştirilmesi de davanın tamamen ıslahı mahiyetindedir.

Davacı, davalının açık muvafakati olmazsa davasını tamamen ıslah ederek davayı değiştirebilir. Islah yolu ile davanın değiştirilmesi de, davanın unsurlarına göre aşağıdaki şekilde olabilir:

*Davacı, davasını tamamen ıslah ederek talep sonucunu değiştirebilir.

*Davacı ıslah yoluyla dava konusunu arttırabilir. Bu, davanın kısmen

ıslahıdır(M.181).

*Davacı, davasını tamamen ıslah ederek, dava sebebini (davasının dayanağı olan vakıaları değiştirebilir).

*Davacı, davasını kısmen ıslah ederek davayı genişletebilir (M.141/2). Bu da davanın unsurlarına göre değişir, örneğin; talep sonucunun genişletilmesi, ikinci cevap dilekçesinin ıslahı yolu ile savunma genişletilebilir, zamanaşımı def’inde bulunmamış davalı, cevap dilekçesini ıslah ederek zamanaşımı def’inde bulunabilir.

*Delillerini hasretmiş olan taraf, ıslah yolu ile yeni delil gösterebilir, ancak ıslah yolu ile ikinci bir tanık listesi veremez.

Islahın amacı, yargılama sürecinde, şekil ve süreye aykırılık sebebiyle ortaya çıkabilecek maddi hak kayıplarını ortadan kaldırmak olduğundan, hak ve alacağı bu sürecin dışında, ortadan kaldırmış olan işlemlerin, yani maddi hukuk işlemlerinin ıslah yoluyla düzeltilebilmesi, mümkün değildir. Bir başka deyişle, maddi hakkı sona erdiren maddi hukuk işlemleri, ıslahla düzeltilemeyeceği gibi, feragat, kabul, sulh gibi işlemler, velev ki dava içinde yapılsın, asıl hakkı ortadan kaldırdıklarından, usul işlemi olduğu kadar (davayı etkilediği için usul işlemidir) maddi hukuk işlemi mahiyeti taşıdığından, açık bir irade beyanı ile terk edilebilecek hakların, ıslahla terki yani feragatle yapılabilecek talep daraltmalarının ıslahla yapılması olanaklı değildir.

Somut olayda; davacı dava dilekçesinde; davalı borçlu aleyhine Yenişehir İcra Müdürlüğünün 2016/650 E. sayılı dosya ile takip yaptığını, davalılar arasındaki Bursa 8. İcra Müdürlüğünün 2016/ 7234 E. sayılı icra dosyasının ise kendi alacağının önüne geçilmesi sebebi ile muvazaalı yapıldığını beyan ederek iptalini talep etmiş, 07.06.2019 tarihli ıslah dilekçesi ile de Yenişehir İcra Müdürlüğünün 2016/626 E. sayılı icra dosyasındaki alacaklarını da temin edecek şekilde ıslah ettiklerini beyan ederek ıslah harcını dosyaya yatırmıştır.

Islah ile davaya dahil edilen Yenişehir İcra Müdürlüğünün 2016/626 E. sayılı takip dosyası incelendiğinde; davalı borçlu hakkında aynı borca ilişkin bulunmasına, davanın taraflarında da herhangi bir değişikliğe sebep olmamasına, talep edilen hususun iddianın genişletilmesi yasağının istinası olmasına ve usul ekonomisine göre işlem yapılmasının gerekmesine, ıslah harcının da dosyaya yatırılmış olduğunun anlaşılmış olmasına göre ıslah ile talep edilen Yenişehir İcra Müdürlüğü’nün 2016/626 E. sayılı dosya yönünden de dosyanın incelenerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile karar verilmesi doğru görülmemiştir.

Kabule göre de; infazda tereddüt edilecek şekilde “alacak ve ferileri sınırlı olmak üzere” hem iptale hem de tazminata hükmedilmesi de doğru görülmemiştir.

2- Bozma neden ve şekline göre davacı vekilinin ve davalı … Akaryakıt Nakliyat ve Ticaret Limited Şirketi vekilinin sair temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmasıdına karar verilmiştir.

SONUÇ:

 Yukarıda açıklanan nedenlerle;

(1) nolu bentte açıklanan sebeplerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının HMK 373/1. maddesi gereğince KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının HMK 371. maddesi uyarınca BOZULMASINA,

(2) nolu bentte açıklanan sebeplerle davacı vekilinin ve davalı … Akaryakıt Nakliyat ve Ticaret Limited Şirketi vekilinin sair temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,

40.000,00 TL Yargıtay duruşması vekalet ücretinin davalı … Akaryakıt Gıda Nakliyat İnşaat Turizm Ticaret Ve Sanayi Limited Şirketi’nden alınıp davacı T….. Akaryakıt Nakliyat ve Ticaret Limited Şirketi’ne verilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin de Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 04.02.2026 tarihinde oy birliği ile karar verildi.